«Ամենայն չարիք մտանեն ի միտս մարդոյ յանուսումնութենէ» (Եղիշէ)

Սկիզբ բլոգ էջ 4

Աստուածաղերս

Գրքի տիտղոսաթերթը
Գրքի տիտղոսաթերթը
Կ. Պոլիս, 1742-1744

ՂԱԶԱՐ ՋԱՀԿԵՑԻ

Գիրք աղօթից որ կոչի Աստուածաղերս

Կ. Պոլիս, տպարան Աբրահամ Թրակացու, 1742-1744

270 զարդափակ էջ, 7 փորագրապատկեր, հիշատակարան ունի, գրաբար

Կարդալ առցանց


Գրքի տիտղոսաթերթը
Գրքի տիտղոսաթերթը
Սանկտ-Պետերբուրգ, 1786

ՂԱԶԱՐ ՋԱՀԿԷՑԻ

Գիրք աղօթից որ կոչի Աստուածաղերս

Սանկտ-Պետերբուրգ, տպագր. Գրիգոր Խալդարյանցի, 1786

279 զարդափակ էջ, 1 փորագրապատկեր, հիշատակարան ունի, գրաբար

Կարդալ առցանց


Գրքի տիտղոսաթերթը
Գրքի տիտղոսաթերթը
Նոր Նախիջևան, 1792

ՂԱԶԱՐ ՋԱՀԿԵՑԻ

Գիրք աղօթից որ կոչի Աստուածաղերս

Նոր Նախիջևան, տպարան Ս. Խաչ վանքի, 1792

238 զարդափակ էջ, 1 ներդիր պատկեր, հիշատակարան ունի, գրաբար

Կարդալ առցանց


Գրքի տիտղոսաթերթը
Գրքի տիտղոսաթերթը
Նոր Նախիջևան, 1793

ՂԱԶԱՐ ՋԱՀԿԵՑԻ

Գիրք աղօթից որ կոչի Աստուածաղերս

Նոր Նախիջևան, տպարան Ս. Խաչ վանքի, 1793

240 զարդափակ էջ, 1 ներդիր պատկեր, հիշատակարան ունի, գրաբար

Կարդալ առցանց


Հեղինակն աղոթագրքի առաջաբանում խոսում է աղոթքի կարևորության, դրա ճշմարիտ կերպերի և բարերար ազդեցությունների մասին: Նա իր խոսքը հիմնավորում է սուրբգրային մեջբերումներով:

Աղոթագիրքն սկսվում է սատանայից մշտահրաժարման և ուղղափառ հավատքի խոստովանության տեքստերով, որոնց հաջորդում են Դավթի սաղմոսներից մի քանիսը, Մանասե արքայի աղոթքը («Տէր ամենակալ»), ժամագրքից հատվածներ, Սբ. Գրիգոր Նարեկացու մի քանի աղոթքները, որոշ շարականներ, Սբ. Ներսես Շնորհալի հայրապետի «Հաւատով խոստովանիմ» աղոթքը, և այլն:

Յուրաքանչյուր աղոթքի սկսվածքն է՝ «Աղօթք աստուածաղերս եւ մշտամատոյց…»: Այստեղից էլ գիրքը ձեռք է բերել «Աստուածաղերս» անվանումը («Գիրք աղօթից որ կոչի Աստուածաղերս»), որ նշանակում է՝ «Աստծուն ուղղված աղերսներով լի»:

«Աստուածաղերս»-ն ունեցել է ընդհանուր առմամբ 4 հրատարակություններ՝ Կոստանդնուպոլսում, Սանկտ-Պետերբուրգում և Նոր Նախիջևանում:

Պահքի մասին

Պահոց կերակուրներ
Պահոց կերակուրներ

Ինչպես գիտենք, պահքի պատվիրանը տրվել է դեռևս դրախտում: Աստված Ադամին թույլատրեց ուտել դրախտի բոլոր ծառերի պտուղներից, բայց երբեք չմոտենալ բարու և չարի գիտության ծառին: Այդպիսով, Նա փորձում էր մարդու հնազանդությունն ու հավատարմությունը: Եվ քանի դեռ Ադամը պահում էր այս պատվիրանը, հավասար էր հրեշտակներին, իսկ երբ խաբվեց սատանայից ու կերավ արգելված պտուղը, զրկվեց շնորհներից, մերկացավ լույսից, վտարվեց դրախտից` ժառանգելով մահ ու անեծք… Եվ նրա հետ` նաև ողջ մարդկությունը:

Այնուհետև Նոյի օրերում մարդիկ դարձյալ օրինազանց գտնվեցին` ենթարկվելով բազում պատուհասների: Արդար Նոյը պահքով ու աղաչանքներով մարեց Աստծո բարկության հուրը: Ապա սոդոմացիները կերակրի անխտիր օգտագործումով և իրենց այլասերված բարքերով երկնքից ծծումբ ու կրակ իջեցրին: Եսավն էլ մի պատառի պատճառով զրկվեց անդրանկությունից ու հայրական օրհնությունից: Այսպիսի շատ օրինակներ կան Սուրբ Գրքում, որ մարդիկ, արհամարհելով պահքի աստվածադիր պատվիրանը, մեծամեծ փորձություններ են կրել: Իսկ նրանք, ովքեր սրբությամբ պահել են այն, վարձատրվել են Աստծուց ու զանազան շնորհների արժանացել:

Պահքի օրերին կարելի է օգտագործել միայն բուսական ծագում ունեցող կերակուրներ և ըմպելիքներ` բացառությամբ գինու, որը կարող է մարմնական ցանկություններ առաջացնել: Իսկ ծոմապահության ժամանակ հրաժարվում ենք առհասարակ բոլոր տեսակի ուտելիքներից, մինչև անգամ ջրից: Այսկերպ տկարացնելով մեր մարմինը` անընդունակ ենք դարձնում մեղքեր գործելու համար, և սովով ու ծարավով մաշելով մեր անձը` զորացնում ենք հոգին, ինչպես ասում է Պողոս առաքյալը. «Երբ տկարանում եմ, այդժամ զորանում եմ» (Բ. Կորն. ԺԲ. 10):

Ծոմն ու պահքը առողջարար են նաև մարմնին, քանզի սրանց ժամանակ մարդու օրգանիզմն անցնում է հանգստի` մաքրվելով թունավոր ու վնասակար նյութերից: Բացի իր արտաքին կողմից` պահքն ունի ներքին` հոգևոր իմաստ. այն է` որքան հնարավոր է հեռու մնալ մեղքից և հաղորդակցվել Աստծո հետ: Քանզի ի՜նչ օգուտ է մարմինը պահքով նիհարացնել, երբ հոգին գիրանում է մահացու մեղքերով: Եվ ով իր անձը պահում է մարմնավոր կերակուրներից, սակայն չի պահում մեղքերից, նրա պահքը, ինչպես ասում են Հայրերը, նմանվում է սատանայի պահքին, որովհետև սա բոլորովին չի ուտում, բայց երբեք չի դադարում մեղք գործելուց: Այսպիսի պահքն ընդունելի չէ Աստծուն, այն նույնիսկ չի կարող պահք համարվել: Տերն ինքն է ասում Եսայի մարգարեի միջոցով. «Ձեր ծոմապահության օրերին ձեր ցանկություններն եք կատարում… Այդպիսի ծոմապահությունը չէ, որ ես ընտրեցի» (Ես. ԾԸ. 3, 5):

Եվ եթե չկա հրաման` միշտ լինելու կերակրի պահքի մեջ, սակայն կա պատվիրան` ամեն ժամ զգուշանալու մեղքից: Պահոց օրերը տարվա մեջ լինում են երեք տեսակ` օրապահքեր (չորեքշաբթի և ուրբաթ), շաբաթապահքեր և մեծ պահքեր: Օրապահքերը տևում են մեկ օր, շաբաթապահքերը` հինգ օր, իսկ մեծ պահքերը` շուրջ հիսուն օր:

Չորեքշաբթի և ուրբաթ օրերի պահքերը սահմանել են առաքյալները: Սա գալիս է հին օրենքից, որը նրանք փոխադրեցին նորի մեջ: Ըստ այդ հին օրենքի` հրեաները պահում են երկուշաբթի և հինգշաբթի օրերը: Առաքյալներն այս օրերի փոխարեն կարգեցին չորեքշաբթին և ուրբաթը, որոնք պահվում են հոգու և մարմնի սրբության համար:

Չորեքշաբթին Եվայի խաբվելու օրն էր, երբ օձը նրան համոզեց ուտել պտղից, իսկ ուրբաթը` Ադամի, երբ կերավ պտղից ու ելավ դրախտից: Չորեքշաբթի օրը մեր Տերը հայտնեց իր մատնության, դատաստանի, չարչարանքների, խաչելության և մահվան կենարար խորհուրդը, որի պատճառով տրտմեցին առաքեալները, իսկ ուրբաթ օրը կատարվեց այս ամենը, նաև` շարժվեցին արարածները, խավարեցին երկնքի լուսատուները: Այդ պատճառով պահում ենք այս օրը, որպեսզի միանանք Տիրոջ խաչին:

Առաքինությունները երկու տեսակ են լինում` տեսական և գործնական: Առաջինի համար սրբվում ենք չորեքշաբթի օրը, իսկ երկրորդի համար` ուրբաթ օրը: Եվ որովհետև ընդունում ենք երկու օրենքներն էլ` և՛ հինը, և՛ նորը, դրա համար էլ երկու օր սուրբ ենք պահում:

Տարվա մեջ երեք անգամ չորեքշաբթի և ուրբաթ օրերին պահք չի պահվում` Ծննդյան ութօրեքին, Հինանց շրջանում ու Վերափոխման իննօրեքին: Հինանց շրջանում` Հարությունից մինչև Համբարձում, պահք չի պահվում, որովհետև ինչպես հիսուն օր, այդ թվում նաև` շաբաթ և կիրակի օրերը, պահեցինք հոգու համար, հիսուն օր էլ ուտում ենք մարմնի համար: Նաև` քանի որ Հարությունից մինչև Համբարձում երկնավոր փեսան մեզ հետ է, իսկ երբ վերցվի, ապա կպահենք` ըստ Ավետարանի խոսքի: Չորեքշաբթի և ուրբաթ օրերի պահեցողության մասին վկայում են նաև Սբ. Եվագր Պոնտացին, Բենեդիկտոս ճգնավորը, Սբ. Բարսեղ Մեծը, Սբ. Եպիփան Կիպրացին և շատ ուրիշներ:

Նիկիական կանոններից մեկը խոսում է այն մասին, որ եթե մեկն անգիտակցաբար միս ուտի չորեքշաբթի և ուրբաթ օրերին, ապա երեք շաբաթ պետք է սրբությամբ պահի` աղքատներին ողորմություն բաժանելով, և նոր միայն հաղորդություն ստանա, իսկ եթե արհամարհելով առաքելական կանոնները` անխտիր ուտի այդ օրերին, ապա երեք տարի պետք է ապաշխարի: Ի վերջո, ոչ թե մենք ենք պահք պահում, այլ պահքն է մեզ պահում:

Պահեցողության օրերին քրիստոնյային առավել մեծ փորձություններ են սպասվում: Պողոս առաքյալի խոսքերով ասած` մարդու ողջ կյանքը հոգևոր պատերազմի շրջան է: Չարն աներևութապես ամեն վայրկյան պայքարում է` մարդկանց մեղքի թակարդները գցելու համար: Ուստի մենք պետք է միշտ Քրիստոսի հետ լինենք, որպեսզի կարողանանք պահքով ու աղոթքով հաղթենք սատանային: Նա առավել փորձում է հավատացյալներին, քան թե անհավատներին: Սա հաստատում են Հին ու Նոր կտակարանները:

Քանի դեռ հրեաները ծառայության մեջ էին Եգիպտոսում, քիչ էին տանջվում, իսկ երբ դուրս ելան ծառայությունից, բարկացավ փարավոնը և որոշեց նրանց ետ դարձնել դեպի ծառայություն, սակայն չկարողացավ դա անել ու իր զորքերի հետ խորտակվեց Կարմիր ծովում: Եգիպտոսը խորհրդանշում է մեղքի գերությունը, իսկ փարավոնը` սատանային: Այդպես էլ քանի դեռ մարդ անհավատության մեղքի մեջ է, սատանան նրան չի նեղում, քանի որ գերի է իր ձեռքում: Սակայն երբ կամենում է հեռանալ մեղքերից, այնժամ բազում փորձություններ է բերում նրան: Երբ մեղավորը փախչում է նրա ձեռքից և ծնվում ճշմարիտ հավատքի մեջ, սատանան, նրան հետապնդելով, ավելի է բարկանում: Բայց երբ մեղավորն արտասուքով ու ապաշխարությամբ քավում է իր մեղքերը, սատանան խեղդվում է արտասուքի ծովում:

Պահքը մարմնի մեռելությունն է` հոգևոր իմաստով, և որքան արտաքին մարդը տկարանա, այնքան ներքինն օրըստօրե կնորոգվի: Մնալով առանց կերակրի` մարմինը ցամաքում է տարատեսակ ախտերից, որով հաճելի է լինում Աստծուն և դառնում Սուրբ Հոգու բնակարան: Սա՛ է պահքի նշանակությունը:

Եվ այն ոմանք ամեն օր են պահում` իրենց մեջ ցույց տալով դրախտային կյանքը, ինչպես նրանք, ովքեր անապատում են կամ ճգնավորների դասում: Ոմանք էլ պահում են միայն որոշակի օրերի համար սահմանված պահքերը, որոնք ավանդեցին առաքյալներն ու սուրբ հայրապետները:

Այսպես, շաբաթապահքերը կանոնակարգել է Սբ. Ներսես Մեծը` Սբ. Գրիգոր Լուսավորչի թոռը: Հայրապետները ժողովրդին ձանձրույթից հեռու պահելու համար Ծննդյան և Այլակերպության քառասնորդական պահքերը բաժանեցին մասերի ու տարածեցին ամբողջ տարվա մեջ` որպես շաբաթապահքեր, և այժմ կա տասնյոթ շաբաթապահք: Դրանք են` Առաջավորաց, Եղիական, Լուսավորչի, Վարդավառի, Աստվածածնի, Վերացման, Սուրբ Խաչի, Վարագա Սուրբ Խաչի, Հիսնակի, Սուրբ Հակոբ Մծբնա հայրապետի, Ծննդյան և Մեծ պահքի յոթ շաբաթները:

Շաբաթապահքն ունի բազում նշանակություններ: Այն խորհրդանշում է արարչության ավարտը, որը սրբության ու պահքի շաբաթ էր մինչև վեցերորդ օրը` Ադամի ստեղծվելը, որից հետո պահքը լուծարվեց: Թեպետև մինչ Ադամը ստեղծվել էին տարբեր կենդանիներ ու գազաններ, սակայն դեռևս չէր եղել դրանք ուտելու հրամանը: Դրախտից դուրս գալուց հետո նախաստեղծները հինգ օր սուգ պահեցին` առանց ուտելու և խմելու, հայտնվելով մահվան վիճակում, մինչև Տերը գթաց ու մի հրեշտակի պատվիրեց մխիթարել նրանց` խոստանալով իր Միածնին ուղարկել նրանց փրկության համար: Ապա հրամայեց ուտել այդ վայրում եղող պտուղներից, և նրանք հուսադրվելով կերակուր ընդունեցին:

Նոյի օրոք էլ կենդանիները տապանի դռան շուրջը հինգ օր շարունակ առանց ուտելու և խմելու մնացին մինչև անձրևի տեղալը, ապա մաքուրներից յոթական կենդանի մտավ տապան, ու բոլորը փրկվեցին: Սա ցույց է տալիս հնգօրյա պահքի սրբությունը, որով մտնում ենք եկեղեցի ու փրկվում մեղքերի ջրհեղեղից:

Եգիպտոսից ելնելուց առաջ Աստված հրամայեց յոթ օր բաղարջ ուտել: Սա շաբաթապահքի խորհուրդն ունի, որով պահում ենք մեր հոգին ու մարմինը մեղքերի բոլոր խմորումներից ու ելնում մեղքի եգիպտական ծառայությունից: Յոթ օր սահմանվեց նաև բորոտների` բանակից դուրս մնալու և սրբվելու համար: Նույնը սահմանվեց և պղծություններին մոտեցածների համար: Այդպես էլ մեր հոգիներն են պղծվում մեղքերով, որի համար պահքով եկեղեցուց դուրս ենք գալիս և սրբվում:

Մովսեսը հրամայեց վեց քաղաք կառուցել ապաստանի համար, որպեսզի ակամա սպանողները մտնեն այնտեղ ու ազատվեն վտանգից: Սա խորհրդանշում է վեցօրյա պահքը, որը մեզ համար ապաստանի քաղաք է լինում, և մենք` ակամա մեղանչողներս, պետք է մտնենք այս պահքի մեջ ու արդարանանք: Հինգ օր է քավության տոնը, և այնուհետև յոթ օր` Տաղավարահարաց տոնը, որը խորհրդանշում է պահքի շաբաթի սրբությունը, որով լինում ենք Աստծու տաղավար և բնակարան: Սրանք օրինակներ են, իսկ ճշմարտությունն այն է, որ սրբում ենք մեր հինգ զգայարանները, որոնցով մեղանչում ենք: Նախ մաքրվում ենք պահքով, ապա տոնում` սուրբերին մեզ բարեխոս ունենալով: Այսպիսի խորհուրդ ունի շաբաթապահքը, որը պահում ենք ամբողջ տարում:

Տաթևյան դպրոցի պայքարը միարարական շարժման դեմ

Եսայի Նչեցի, Սկևռայի վանք 
 Կիլիկիա, 1299
Եսայի Նչեցի, Սկևռայի վանք
Կիլիկիա, 1299

ԺԳ. դարի ավարտին և ԺԴ. դարի արշալույսին Հայաստանի արևելյան հատվածում ծավալվեց կրոնական-քաղաքական բնույթի անհաշտ պայքար, որն ուղղված էր ահագնացող վտանգի՝ միարարական շարժման դեմ: Միարարության նպատակն էր Հայոց եկեղեցու անմիջական ենթարկումը և բռնի միակցումը հռոմեական ամբողջատիրությանը՝ կաթոլիկ դավանաբանության տարածմամբ և հայոց համազգային ուծացմամբ: Դրա արդյունքում Կիլիկյան Հայաստանում և հետագայում նաև ողջ քրիստոնեական Արևելքում պետք է հաստատվեր պապական միահեծան իշխանությունը: Ծավալվող շարժումն առերևույթ վարագուրված էր վարդապետական քողով, ինչը չէր խոչընդոտում հայ ավանդապահ և եկեղեցասեր հոգևորականներին՝ նշմարելու դրա քաղաքական թեքումը:

Հարյուրամյակներ շարունակ հայ ազգը զրկված է եղել ինքնանկախ պետականությունից՝ տևապես գտնվելով օտարի թշնամական լծի տակ: Եվ այս վճռորոշ պայմաններում երկրի կառավարական գրեթե բոլոր հարցերը տնօրինում էր Հայոց եկեղեցին, որն ամուր կռվան էր ամեն մի հայի համար: Բնական է, որ Հայ եկեղեցու, այսպես ասած, «արտոնյալ» վիճակն առաջին հերթին դուր չէր գա Հռոմեակաթոլիկ եկեղեցուն, որը ձգտում էր բացարձակ գերիշխանության ամբողջ քրիստոնեական աշխարհում: Այստեղ չենք անդրադառնա միարարական շարժման պատմությանը, այլ պարզապես կներկայացնենք դրա դեմ տարվող տաթևյան դպրոցի հակամարտությունը: Ցավոք, միարարական շարժման մեջ ներգրավվել են նաև որոշ հայ կղերականներ, որոնք այնքա՜ն դյուրահավատ գտնվեցին պապերի սին խոստումների նկատմամբ:

Ճիշտ հակառակ պատկերն է Սյունյաց աշխարհի գլաձոր-տաթևյան դիրքորոշումն այս հարցում, որի համախոհները դաժան պայքար սկսեցին միարարության դեմ: Վերջինիս ծավալն անհամեմատ աճեց, երբ գնալով ստվարացավ այդ հոսանքի մեջ ներքաշված հայ եկեղեցականների և մշակույթի գործիչների թիվը: Այսու, հայ միարարներից հիշատակելի են Սիմեոն Բասենցին, Սիմեոն Խաչենցին, Հովհաննես Ծործորեցին, Հովհան Քռնեցին և ուրիշներ, որոնց մի մասը, ցավոք, Գլաձորի համալսարանի նախկին շրջանավարտն էր:

Հայ Եկեղեցու ավանդասեր մարտիկները, սակայն, հաջողությամբ կարողանում են դիմակայել միարարական շարժմանը: Հակամիարարական պայքարում իր վսեմությամբ առանձնանում է Եսայի Նչեցու առինքնող կերպարը, որի մահից հետո նրան փոխարինում է Ս. Հովհան Որոտնեցին՝ «միարարների ամենաերդվյալ հակառակորդը»: Հակամիարարական պայքարն արդյունավորելու նպատակով Տաթևի համալսարանի ուսանողները Ս. Գրիգոր Տաթևացու առաջնորդությամբ ուսումնասիրում են վաղագույն շրջանի իմաստասերների, քրիստոնյա մտածողների, եկեղեցական նշանավոր Հայրերի, հայ դպրության երախտավորների և հակառակորդ միարարների երկասիրությունները: Ի դեպ, վերջիններս հասցրել էին սերունդներին կտակել թարգմանական և ինքնուրույն բնույթի մեծածավալ գրականություն:

Նկատի ունենալով, որ Տաթևի դպրոցի րաբունապետները միաժամանակ ստանձնել են Սյունյաց աթոռի ղեկավարությունը, միանգամայն բնական էր, որ հակամիարարական պայքարում Սյունիքի եպիսկոպոսարանը և Տաթևի համալսարանը հանդես գային միասնաբար: Չի բացառվում, որ Տաթևի վարդապետանոցը եղել է այդ պայքարի մտավոր-գաղափարական հնոցը, իսկ եպիսկոպոսարանն օրինականացրել և վավերացրել է այդ շարժման դեմ հանձնառու քայլերը:

Տիրող օրհասական կացությանն ահա թե ինչպիսի բնութագիր է տալիս Կ. Պոլսի երջանկահիշատակ պատրիարք Մաղաքիա արք. Օրմանյանը. «Ազգային եկեղեցւոյն դէմ լարուած նենգութեանց հանդէպ, վերանորոգեալ ուսումն ու ուղղափառ վարդապետներն էին, որ հայադաւան եւ հայածէս Եկեղեցւոյն պաշտպան կը հանդիսանային»:

Միով բանիվ, ԺԴ. դարի կեսերին և ԺԵ. դարասկզբին Տաթևի համալսարանը՝ կրթամշակութային և ուսումնագիտական տիտանական այդ դարբնոցը, ըստ արժանվույն կազմակերպեց և գլխավորեց աննահանջ պայքարն ընդդեմ միարարական շարժման: Այն հայության համար ունեցավ համաժողովրդական նշանակություն, քանզի ջախջախվեցին կրոնական կեղծ դիմակով ծպտված լատինների հետին նկրտումները, որոնք, ի վերջո, նպատակ ունեին հայության մի ստվար զանգվածին ձուլել իրենց հետ, ինչը վերասերման իրական վտանգ էր առաջացնում տարածաշրջանում:

Հին ուխտի տապանակի հիշատակը և Նոր ուխտի սուրբ եկեղեցու տոնը

«Որ ի սկզբանէ իմաստութեամբ հաստատեցեր զեկեղեցի Հօր իմաստութիւն, զոր նախանկար տեսութեամբ նշանակեաց Մովսէս խորանաւն երկնահանգոյն ի Սինայ լերինն` լուսաւորելով փառօքն Աստուծոյ»:
Շարակնոց

Հին ուխտի տապանակը
Հին ուխտի տապանակը

Ղևիի ցեղից Մովսեսը` Իսրայելի ժողովրդի մեծ առաջնորդը, մարգարեն ու օրենսդիրը, օժտված էր բազում շնորհներով, քանզի Ամենակալ Արարչի վկայությամբ նա «շատ ավելի հեզ էր, քան երկրի վրա ապրող բոլոր մարդիկ» (Թվոց ԺԲ. 3)։ Երկնային հրաշքով նա հրեաներին դուրս հանեց Եգիպտոսից և նրանց ազատագրեց եգիպտական գերությունից։ Սինայի անապատում Մովսեսը բարձրացավ Տիրոջ լեռը` 40 օր ու 40 գիշեր մնալով այնտեղ։ Այդ ընթացքում նա Արարչից ստացավ այն բոլոր հրահանգները, թե ինչպե՛ս պետք է կառուցվեր խորանը, ուր ժողովուրդն աղոթքներ ու զոհեր կմատուցեր Աստծուն։

«Տերը խոսեց Մովսեսի հետ ու ասաց. «Ինձ համար սրբարան կկառուցես, և ես կերևամ ձեզ։ Դու խորանն ու ամբողջ սպասքը ինձ համար կպատրաստես ըստ այն օրինակի, որ լեռան վրա ցույց կտամ քեզ»» (Ելից ԻԵ. 8)։ Քառասուն օրից հետո նրան հանձնվեցին քարե երկու տախտակներ, որոնց վրա Աստծո անտեսանելի ձեռքով գրված էին տասնաբանյա պատվիրանները, որոնք, ըստ կարգադրության, պետք է տեղադրվեին տապանակի մեջ։ «Առաջին ամսվա առաջին օրը կկանգնեցնես վկայության խորանը, այնտեղ կդնես վկայության տապանակը և տապանակը կծածկես վարագույրով» (Ելից Խ. 1)։

Այսպես, Արարչից տրվեցին և՛ վկայության խորանի, և՛ տապանակի ու մնացյալի մանրակրկիտ չափումները, արտաքին և ներքին պատկերը։ Իսրայելացիները, հարազատ մնալով Տիրոջ հրահանգին, ավարտեցին տապանակի, առաջավորության, խնկարկության սեղանների, աշտանակի, քահանաների զգեստների, լանջապանակի, պղնձե ավազանի և մյուս պարագաների պատրաստումը։ Այդ տաճարը, որ կանգնեցվեց, վրանակերպ էր ու շարժական։ Աստծո խոսքի համաձայն` Ուխտի տապանակը հանդիսավորապես զետեղվեց խորանի «Սրբություն Սրբոց» կոչված հատվածի ներքին բաժնում, ուր իրավունք ուներ մտնելու միայն քահանայապետը, այն էլ` տարին մեկ անգամ։

Մովսեսի ժամանակներից մինչև Սողոմոն Իմաստունի օրերը հրեաների ամենամեծ սրբությունն Ուխտի տապանակն էր, քանի որ այդ ոսկեզօծ արկղի մեջ էին պահվում տասնաբանյա օրենքների քարե տախտակները, մանանայով լի ոսկեղեն սափորը, Ահարոնի քահանայական ծաղկյալ գավազանը և Հնգամատյանը։ Այդ բոլոր սրբությունները տեսանելի, իրեղեն վկայությունն էին Իսրայելի ժողովրդի հետ Աստծո կնքած ուխտի։

Այս տոնի նախնական անվանումը «Յիշատակ տապանակի» էր, այսինքն` եկեղեցում սովորություն կար պարբերաբար հիշատակել Մովսեսի տապանակը։ Հետագայում տոնն ստացավ «Յիշատակ տապանակին հնոյ և տօն նորոյս սրբոյ եկեղեցւոյ» ձևակերպումը, քանի որ հայոց վարդապետներն այդ հիշատակը եկեղեցու խորհուրդը կրող տոն դարձրին` որպես նոր եկեղեցու նախատիպ համարելով Մովսեսի կողմից պատրաստված տապանակն ու Վկայության խորանը։

Վերջին անգամ Ուխտի տապանակի մասին հիշատակվում է Սողոմոն թագավորի մոտ, երբ նա այն զետեղեց նորակառույց տաճարում։ Ավելի ուշ` Երուսաղեմի կործանումից հետո, Նաբուգոդոնոսոր արքայի օրոք տապանակն անհետ կորավ։ Այսպիսով, Հին ուխտի տապանակը եղավ Նոր ուխտի՝ Քրիստոսի եկեղեցու նախօրինակը։ Այս հիշատակությունը համարվում է եկեղեցուն նվիրված տոների մեկը, որի թվականը տարեցտարի փոփոխվում է։ Տոնը կատարվում է Քրիստոսի Պայծառակերպության տոնին նախորդող շաբաթ օրը: